تخفیف ویژه
هر آنچه باید درباره آب‌فشان‌ها بدانید | رهپویان دانش واندیشه

هر آنچه باید درباره آب‌فشان‌ها بدانید

هر آنچه باید درباره آب‌فشان‌ها بدانید

آب‌فشان‌

درباره آب‌فشان‌ها چقدر می‌دانید؟ معمولا آب‌فشان در چند نقطه نادر زمین یافت می‌شود و این مناطق به شدت توریستی و دیدنی هم هستند. عده بسیاری جذب تماشای خروج فواره‌ای آب گرم از دل حفره‌های زمین می‌شوند و شنیدن صدای این فواره‌ها هم بسیار دلچسب است.

آب‌فشان‌ها فقط در زمین یافت نمی‌شوند و در منظومه شمسی از این دست سیستم ها زیاد است. معروف‌ترین آب فشان‌های زمین در آمریکا و ایسلند قرار دارند. آب‌فشان در مناطق آتش‌فشانی فعال که ماگمای مذاب به سطح زمین نزدیک می‌شود شکل می‌گیرد. در این مناطق آب از درون حفره‌ها و شیارهای سطح صخره‌ها بیرون می‌پاشد. عمق برخی از شیارها به بیش از 2 هزار متر هم می‌رسد.

به محض اینکه آب به سنگ‌های گرم شده از فعالیت‌های آتش‌فشانی می‌رسد، شروع به جوشیدن می‌کند و فشار زیادی تولید می‌کند. وقتی فشار به سرحد خود رسید، آب داغ و بخار از شیارها به بیرون پاشیده می‌شود و آب‌فشان شکل می‌گیرد. به این فعالیت انفجارهای هیدروترمال هم می‌گویند، هیدرو به معنی آب و ترمال به معنی گرما. برخی از آب‌فشان‌ها با ذخایر معدنی و رسوبات مسدود می‌شوند.

آب‌فشان چطور کار می‌کند

آب‌فشان سیستمی شبیه به لوله کشی دارد و از آن به عنوان لوله کشی طبیعی هم یاد می‌کنند. این سیستم آب داغ را از اعماق زمین به سطح آن وارد می‌کند. درحالی‌ که به راحتی می‌توان آب‌فشان‌های فعال را مطالعه کرد، آب‌فشان‌های غیرفعال زیادی هم هستند که دانشمندان می‌توانند ساختار آن‌ها را بررسی کنند. مجاری ورود آب گرم در آب‌فشان‌ها گاهی با مواد و ذخایر معدنی بسته می‌شوند و کار آب‌فشان به پایان می‌رسد و گاهی هم انسان‌ها باعث تخریب آب‌فشان‌ها می‌شوند.

زمین شناسان سنگ‌ها و مواد معدنی آب‌فشان‌ها را به منظور فهم ساختار سنگ‌های زیر سطح زمین مطالعه می‌کنند. زیست‌شناسان هم علاقه زیادی به آب‌فشان‌ها دارند، زیرا آب‌فشان‌ها زیستگاه بسیار خوبی برای موجوداتی هستند که در آب‌های خیلی داغ و غنی از مواد معدنی زندگی می‌کنند. این جانوران «شدید دوست» نامیده می‌شوند که قابلیت زندگی در وضعیت سخت را دارند.

آب‌فشان‌

مجموعه آب‌فشان‌های پارک ملی یلواستون آمریکا

 یکی از فعال‌ترین حوضچه‌های آب‌فشان جهان در پارک ملی یلواستون قرار دارد. این حوضچه روی آتش‌فشان کالدرا فعالیت می‌کند. حدود 460 آب‌فشان در این منطقه فعال بوده که با آمدن زلزله‌های متعدد و سایر تغییرات زمین پدید می‌آیند و ناپدید می‌شوند. آب‌فشان قدیمی وفادار(Old Faithful) مشهورترین آب‌فشان است که هزاران نفر روزانه از آن بازدید می‌کنند.

آب‌فشان‌

آب‌فشان‌های روسیه

سیستمی از آب‌فشان‌ها هم در روسیه وجود دارند، در منطقه‌ای که به آن دره آب‌فشان‌ها می‌گویند. آب‌فشان‌های این منطقه رتبه دوم را در جهان دارند که در دره‌ای به ارتفاع 6 کیلومتر قرار گرفته‌اند.

آب‌فشان‌

آب‌فشان‌های معروف ایسلند

با توجه به آتش‌فشانی بودن مناطق ایسلند، این کشور محل مناسبی است برای ایجاد معروف‌ترین آب‌فشان‌های جهان. در محل شکل‌ گیری آب‌فشان‌ها دو صفحه تکتونیک(قاره‌ای) آمریکای شمالی و اوراسیا به آرامی سالانه سه میلی‌متر از هم دور می‌شوند. با حرکت این صفحه‌ها و دور شدن آن‌ها از یکدیگر ماگما از زیر سطح زمین به روی پوسته زمین می‌آید. این فرآیند برف‌ها را فوق‌العاده حرارت می‌دهد و یخ و آب موجود به شکل آب‌فشان در می‌آیند.

آب‌فشان‌

آب‌فشان‌های سایر کرات

آب‌فشان‌ها در سایر کرات هم وجود دارند. هرجایی که سیاره گرمای داخلی داشته باشد و آب و یخ وجود داشته باشد شانس وجود آب‌فشان زیاد است. در قمر زحل، انسلادوس، فواره‌ای وجود دارد که بخار آب، تکه‌های یخ و سایر مواد منجمد مانند کربن دی‌اکسید، نیتروژن، آمونیاک و هیدروکربن را به بیرون خارج می‌کند. در اقمار مشتری هم تعدادی آب‌فشان کشف شده است.

آب‌فشان‌

کاربرد آب‌فشان‌ها و گرمای زمین

آب‌فشان‌ها به شدت منابع تولید گرما و برق هستند. نیروی آبی را هم می‌توان از آن دریافت کرد. ایسلند از آب‌فشان‌ها برای دریافت آب گرم و گرما استفاده می‌کنند. آب‌فشان‌های خاموش هم منبع غنی مواد معدنی هستند که می‌توان از آن‌ها در فعالیت‌های مختلفی استفاده کرد. استفاده از آب‌فشان‌ها برای تولید انرژی امروزه کاربرد بسیاری پیدا کرده است و کشورهای بسیاری با الگو قرار دادن ایسلند به دنبال تولید انرژی از این منابع آب گرم‌اند.

درباره نویسنده

محسن خسروجردی