آیا جهان‌های موازی مفهومی علمی هستند؟

آیا جهان‌های موازی مفهومی علمی هستند؟

دنیاهای چندگانه

درباره جهان‌های موازی آنقدر فیلم ساخته شده که نه تنها همه اسم آن را شنیده‌ایم که حتی شکل و شمایل آن را می‌توانیم تصور کنیم. دریچه‌ای از امواج روبروی بازیگر نقش اول باز می‌شود و با قدم گذاشتن در آن به دنیای موازی می‌رود. اما آیا این تصویر با درک دانشمندان از جهان‌های موازی یکسان است.

ابتدا باید بدانید که جهان‌های موازی مفهومی علمی و تئوریک از علم فیزیک است. فیزیکدانان در خصوص مفهوم جهان‌های موازی نظرات متفاوتی دارند که البته یا اثبات نشده‌اند یا اینکه توضیح واضحی برای آن‌ها داده نشده است. در فیلم‌های علمی تخیلی معمولا از جهان موازی به عنوان مکانی موازی با تاریخی موازی یاد می‌شود و این مفهوم در علم فیزیک به شکل متفاوتی بیان می‌شود.

فیزیکدانان عبارت جهان‌های موازی را برای مفاهیم مختلفی به کار می‌برند و این مفاهیم گهگاه گیج کننده و پیچیده‌تند. برای مثال، برخی از فیزیکدانان از این عبارت برای مفاهیم کیهان شناسی استفاده می‌کنند. اما این موضوع با تفسیر دنیاهای چندگانه که در فیزیک کوانتوم مطرح می‌شود متفاوت است.

طرفداران تفسیر دنیاهای چندگانه می‌گویند که تفسیر دنیاهای چندگانه پاسخی به این پرسش است که «چگونه می‌توان با معادله‌های تعین‌گرایانهٔ مکانیک کوانتومی، پدیده‌های تصادفی (مانند واپاشی تصادفی اتم‌های پرتوزا) را توضیح داد؟» پیش از آن، رویدادها به شکل جهان‌خط‌های تکی دیده می‌شدند. ولی تفسیر دنیاهای چندگانه رویدادها را به شکل درخت‌هایی از جهان‌خط‌ها که شاخه‌شاخه شده‌اند می‌بیند.

باید بدانید که دنیاهای موازی بیشتر از آنکه نظریه‌ای در فیزیک باشد، نتیجه‌ای است که از چند نظریه مختلف فیزیکی به دست آمده است. دلایل مختلفی وجود دارند که علم به دنیاهای موازی را تشدید می‌کنند.

تاکنون دو دسته بندی از جهان‌های موازی انجام شده است که این دسته بندی‌ها درک این مفهوم را برای فیزیکدانان ساده‌تر می‌کند. اولین دسته بندی را مکس تگمارک در سال 2013 ارائه داد و دومی را هم برایان گرین در کتابش «واقعیت پنهان» بیان کرد.

طبقه بندی تگمارک

مکس تگمارک، فیزیکدان ام آی تی، در سال 2003 میلادی نظریه جهان‌های موازی را در مقاله‌ای تحت عنوان «علم و واقعیت نهایی» بیان کرد. تگ مارک در مقاله‌اش جهان‌های موازی را در چهار طبقه دسته بندی کرد.

دسته اول: مناطق فراتر از افق کیهانی

کیهان فضایی بی‌نهایت بزرگ است و ماده‌ای که به ماده تاریک معروف شده ساخته شده است. این ماده ممکن است حاوی هر چیزی باشد. وجود میزان بی‌نهایت فضا این فرضیه را تشدید می‌کند که بخش دیگری از جهان در داخل کیهان وجود دارد. برخی این فضاها را جهان موازی می‌نامند.

دسته دوم: تورم کیهانی

در این نظریه آمده است که جهان‌های از هم جدا به صورت حباب‌هایی فضازمانی تحت نوعی گسترش و طبق قوانین تورم کیهانی شکل می‌گیرند. قوانین فیزیک در این جهان‌ها ممکن است تفاوت بسیاری با یکدیگر داشته باشند.

دسته سوم: دنیاهای چندگانه فیزیک کوانتوم

باتوجه به این دیدگاه از فیزیک کوانتوم، وقایع به طرق مختلف در جهان‌های متفاوت به وقوع می‌پیوندند. تاریخ دیگری یا تاریخ‌های متفاوت جهان‌های جایگزین که در فیلم‌های علمی تخیلی می‌بینید از همین نظریه نشئت گرفته است و به همین خاطر این نظریه در میان نظرات متفاوتی که در خصوص جهان‌های موازی وجود دارد شهره‌تر است.

دسته چهارم: ساختارهای ریاضی جهان‌های دیگر

در چند جهانی رده ۴، همه این واقعیت‌های جایگزین در عمل وجود دارند. همخوانی تنگاتنگ جهان‌های خیالی و در واقعیت دیده شده، سرنخی است از اینکه شاید چنین جهانی فقط خیال پردازی محض نباشد. معادلات و بطور کلی ساختارهای ریاضی مانند اعداد و بردارها و اجسام هندسی چنین جهان‌هایی را توصیف می‌کنند.

طبقه بندی گرین

این طبقه بندی در سال 2011 میلادی در کتاب «واقعیت پنهان» برایان گرین آمده است. در پایین این دسته بندی را برای شما قرار داده‌ایم.

چندجهانی دوخته شده

فضا بی‌نهایت است، از این رو مناطقی از فضا وجود دارد که دقیقا شبیه به فضای تحت اختیار ماست. جهان دیگری وجود دارد که در آن همه چیز همانطور که در زمین رخ می‌دهد در آنجا هم اتفاق می‌افتد.

تورم چند جهانی

نظریه چندجهانی در کیهان شناسی از جهانی گسترده خبر می‌دهد که از جهان‌های حبابی پر شده است که جهان ما در یکی از آن حباب‌هاست. از این نظریه هم در فیلم‌های علمی تخیلی زیاد استفاده شده است.

چندجهانی غشایی

نظریه ریسمان امکان اینکه جهان ما در یکی از سه بعد غشایی قرار گرفته است بیان می‌کند. سایر بعدها در این نظریه شامل سایر جهان‌ها می‌شوند. ایده محوری این است که جهان قابل مشاهده ۴ بعدی، محصور به یک غشاء در درون یک فضای با ابعاد بیشتر به نام «تنه» (که به آن ابرفضا نیز می‌گویند) است. در مدل تنه‌ای حداقل یکی از ابعاد باید قابل گسترش (احتمالاً نامحدود) باشد و غشاهای دیگر درون این تنه حرکت می‌کنند.

چندجهانی چرخه‌ای

یکی از نتایج محتمل از نظریه ریسمان این است که غشاها ممکن است با هم تصادم داشته باشند و بیگ بنگ را تولید کنند که نه تنها عامل به وجود آمدن جهان ما که به نظر سایر جهان‌هاست.

چندجهانی چشم انداز(Landscape Multiverse)

این مبحث هم دوباره به نظریه ریسمان ارتباط دارد و گفته می‌شود ممکن است جهان‌های حبابی مختلفی وجود داشته باشد که قوانین فیزیکی مختلفی نسبت به جهان ما داشته باشند.

چندجهانی کوانتومی

تفسیر چندجهانی که در مکانیک کوانتوم کاربرد دارد به این نظریه ارتباط پیدا می‌کند. در این نظریه گفته می‌شود که هرچیزی در هر جهان اتفاق می‌افتد در جهان دیگری هم اتفاق می‌افتد.

چندجهانی هولوگرافیک

با توجه به قوانین هولوگرافیک جهان موازی از نظر فیزیکی وجود دارد که در محدوده‌ای دور(لبه‌ جهان)در آن همه چیز جهان ما به صورت دقیقی بازتاب پیدا می‌کند.

جهان موازی شبیه سازی شده

تکنولوژی ممکن است به حدی پیشرفت کند که کامپیوتر‌ها بتوانند جزئیات جهان را به طور کامل و دقیق شبیه سازی کنند، به صورتی که جهانی شبیه سازی شده با واقعیتی پیچیده شبیه به جهان خودمان در دل کامپیوترها شکل بگیرد.

درباره نویسنده

محسن خسروجردی