اکسپرسیونیسم؛ اولویت احساس درونی ما

اکسپرسیونیسم؛ اولویت احساس درونی ما

ونسان ونگوک

اکسپرسیونیسم، اصطلاحی است که عمدتا ً در هنرهای تجسمی به کار می‌‌رود و عبارت است از بهره‌گیری از کژنمایی و مبالغه برای ابراز و متجلی ساختن عواطف درونی هنرمند. این اصطلاح، در دالالت عام و گسترده‌اش، می‌تواند به هرنوع آفرینش هنری اطلاق شود که بیشتر بر نمایاندن احساس درونی و ذهنی تأکید می‌ورزد تا مشاهده‌ عینی و بیرونی.

تابلوهای برخی از هنرمندان قرن شانزدهم همچون گرونوالت و ال گرکو، که عواطف شدید دینی را از طریق فرم‌های کژنما و غیر بازنما انتقال می‌دادند، نمونه‌های برجسته‌ اکسپرسیونیسم به شمار می‌آیند؛ نوعی از نقاشی که به گونه‌ای احساساتی و عاطفی از رنگ و خط بهره می‌گیرد تا انفعالات دهشتناک آدمی را به نمایش درآورد. اکسپرسیونیسم بین سال‌های ۱۹۰۵ و ۱۹۳۰، جنبش مسلط هنری در آلمان بود و رهبری آن را هنرمندان همبسته با گروه پل و سوار آبی بر عهده داشتند.

در امپرسیونیسم از یک شیء خارجی تأثر می‌پذیرند و آن تأثر را بیان می‌کنند. در اکسپرسیونیسم شیء خارجی مطرح نیست بلکه یک امر درونی بیان می‌شود. به عبارت دیگر می‌توان گفت در امپرسیونیسم چیزی را که در بیرون است با دیده‌ درونی خود می‌بینیم و بیان می‌کنیم؛ اما در اکسپرسیونیسم چیزی را که در درون است در بیرون، حیات می‌بخشیم.

امپرسیونیست‌ها منحصر به ‌فرد بودن هر شیء را در لحظه‌ای از زمان نشان می‌دادند، اما اکسپرسیونیست‌ها همین کار را با فاعل انسانی می‌کردند. به این دلیل است که آن‌ها مدرنیست به حساب می‌آیند اما امپرسیونیست‌ها نه. نقاشانی مانند ادوارد مونک، خود بیگانه‌ای را در محیط تصور می‌کردند و واقعیت را به نحوی که احساس می‌شد نقاشی می‌کردند نه به نحوی که می‌نمود.

ونسان ونگوگ و پل گوگن، مهم‌ترین نقاشانی بودند که راه را برای اکسپرسیونیست‌ها هموار کردند و نمایندگان بارز و پیشگام بیان حسی بی‌واسطه‌ فردی (درونی) در نقاشی به شمار می‌آیند. ون‌گوگ در این میل به بیان خود یا تصویر کردن خود و نه صرفا بازنمایی، درواقع دنیای تاریک اکسپرسیونیسم را پیش‌بینی می‌کند. ون‌گوگ در تبدیل احساسات و تأثرات خویش به رنگ و فرم، توفیقی بی‌نظیر می‌یابد.

نقاشان اکسپرسیونیست، برخلاف امپرسیونیست‌ها، بیش‌تر بر سایه‌ها تمرکز داشتند تا نور و جلوه‌های شوم سایه و تاریکی و کیفیات و حالت کابوس و بیگانگی در کار آن‌ها بیش‌تر دیده می‌شد؛ برخلاف تجلیل درخشش و زیبایی که در کار نقاشی چون اوگوست رنوار دیده می‌شود.

نویسنده: غلامحسین فرشادی

منبع: شماره ۲۲۷ مجله آزمون

درباره نویسنده

محسن خسروجردی