تخفیف ویژه
بهترین روش برای ساخت ویدئوهای آموزشی و درسی | رهپویان دانش واندیشه

بهترین روش برای ساخت ویدئوهای آموزشی و درسی

بهترین روش برای ساخت ویدئوهای آموزشی و درسی

ویدئوی آموزشی

با رشد سریع و گسترده تکنولوژی و اینترنت، ویدئو ها به یکی از روش‌های رو به توسعه در زمینه یادگیری و آموزش تبدیل شده‌اند. دسترسی به ویدئوها از طریق کامپیوترهای شخصی و موبایل امکان پذیر شده است و معمولا در زمینه ضبط و انتقال سخنرانی‌های زنده مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ویدئو ها در حوزه آموزش تأثیر بسزایی دارند؛ زیرا می‌توانند به صورت همزمان اطلاعات را به صورت صوتی و تصویری انتقال دهند؛ به همین دلیل بررسی نتایج یادگیری از طریق آنها به موضوعی مهم و قابل توجه در تحقیقات تبدیل شده است.  مطالعات انجام شده در این زمینه نشان می‌دهد آنچه نتایج یادگیری را تحت تأثیر قرار می‌دهد، روش ارائه ویدئوها است. در واقع می‌توان گفت برخی روش‌های ارائهی ویدئو، مناسب تر و مؤثرتر از سایر روش‌هاست.

درنتیجه سؤال اصلی برای پژوهشگران و مدرسان این نیست که آیا ویدئوها ابزاری مؤثر در یادگیری هستند یا خیر، بلکه هدف اصلی، شناسایی روش ارائه‌ای است که فرایند یادگیری و نتایج آن را به بهترین شکل تحت تأثیر قرار دهد. در سال 2016 برای بررسی و یافتن روش ارائه مناسب ویدئوهای آموزشی، مطالعه‌ای جامع و دقیق بر روی 94 دانش‌آموز چینی انجام شد.

در این مطالعه 4 روشی که اغلب بر نتایج یادگیری اثر می‌گذارند، بررسی شد. این روش‌ها عبارت‌اند از:

  • ویدئوهایی که فقط شامل اسلایدهای پاورپوینت هستند
  • ویدئوهایی که در آنها فقط مدرس حضور دارد
  • ویدئوهایی که هم شامل اسلایدهای پاورپوینت هستند و هم مدرس
  • ویدئوهایی که کلاس درس را نمایش می‌دهند

در این مطالعه فرایند یادگیری به روش ردیابی چشمی، بررسی میزان توجه بصری یادگیرنده هنگام پخش ویدئو، بررسی شد. فرضیه چشمی- ذهنی بیان می‌کند که میان ثابت بودن چشم‌های یادگیرنده با میزان توجه دیداری او، ارتباط مثبتی وجود دارد. به این ترتیب که ثابت ماندن روی یک موضوع در مدت زمان طولانی به معنای توجه دیداری بیشتر به آن موضوع است. پرش چشم، حرکت سریع چشمی، هم می‌تواند بیانگر انتقال توجه دیداری باشد.

تایج نشان می‌دهد دانش‌آموزانی که ویدئوهایی را دیده‌اند که شامل اسلایدهای پاورپوینت و مدرس هستند، بهترین نتایج را در یادگیری به دست آورده‌اند. علاوه بر این، آنها در مقایسه با اسلایدهای پاورپوینت، به تدریس مدرس توجه بصری بیشتری نشان داده‌اند. شرکت کننده‌ها به طور متوسط 60 درصد از زمان خود را به صورت ثابت و بدون حرکت چشمی، صرف نگاه کردن به مدرس کرده‌اند و37  درصد از زمان را به همین صورت با نگاه کردن به اسلایدهای پاورپوینت گذرانده‌اند. به طور کلی، بازه‌های زمانی ثابت ماندن چشم در محدوده مربوط به مدرس در مقایسه با محدوده اسلایدهای پاورپوینت به طرز قابل توجهی طولانی‌تر بوده است.

ویدئوی آموزشی

در بررسی سایر روش‌های ارائه ویدئوها نیز باید گفت گروهی که در آن، ویدئوها فقط با حضور مدرس نمایش داده شده‌اند، در مقایسه با گروه‌های اسلایدهای پاورپوینت و کلاس درس، پایین‌ترین امتیاز را کسب کرده است. میان دو گروه اسلایدهای پاورپوینت و کلاس درس نیز، تفاوت چشمگیری وجود ندارد. این نتایج حاکی از آن است که ارائه ویدئوها به روش اسلایدهای پاورپوینت و مدرس، به طرز کارآمدی به یادگیرنده‌ها کمک می‌کند.

با وجود این، برخی مطالعات غربی نتایج متفاوتی به دست آورده‌اند. برای مثال در سال 2008  و 2014 تأثیر دو نوع متفاوت از ویدئو، که اولی شامل اسلایدهای پاورپوینت و مدرس و دومی تنها شامل اسلایدهای پاورپوینت بود، بر روی 26 دانش‌آموز آمریکایی بررسی شد. از نظر نتایج یادگیری، هیچ تفاوت قابل ملاحظه‌ای میان این دو گروه وجود نداشت. یکی از دلایل مهم تفاوت در نتایج این مطالعات، تفاوت در شرکت کنندگان آنهاست.

شرکت کنندگان در یکی از این مطالعات، دانش‌آموزان چینی بوده‌اند؛ در حالی که در مطالعاتی که در غرب انجام شده است، شرکت‌ کنندگان دانش‌آموزان آمریکایی بوده‌اند. این دانشجویان در فرهنگ‌های متفاوتی زندگی کرده‌اند و این تفاوت بر شناخت آنها و فرایند و نتایج یادگیری‌شان تأثیرگذار بوده است. مطالعات بسیاری نشان می‌دهد که افراد با فرهنگ‌های متفاوت، فرایندهای یادگیری متفاوتی دارند. این موضوع می‌تواند بیانگر این باشد که فرهنگ افراد نقش مهمی در یادگیری از طریق ویدئو دارد.

مطالعات فرهنگی نشان می‌دهد شرقی‌ها رابطه گرا هستند و در شبکه‌های اجتماعی پیچیده و با روابطی تعیین شده زندگی می‌کنند؛ در حالی که غربی‌ها وظیفه‌ گرا بوده و در شبکه‌های اجتماعی با پیچیدگی کمتر زندگی می‌کنند و بیشتر به موضوعات متمرکز توجه می‌کنند تا اطلاعات پس زمینه‌ای. بر این اساس انتظار می‌رود که دانش‌آموزان شرقی بیشتر از دانش‌آموزان غربی نسبت به عناصر اجتماعی و نتایج شناختی که مبتنی بر روابط است، حساس باشند.

در مقابل، دانش‌آموزان غربی توجه کمتری به عناصر اجتماعی دارند و بیشتر به محتوای مطالعه توجه می‌کنند؛ بنابراین حضور مدرس در ویدئوها تأثیر کمی بر آنها دارد. در واقع نتایج مطالعه‌ ما حاوی این واقعیت است که علیرغم فضای جهانی آموزش و یادگیری که امروزه وجود دارد، استفاده از تکنولوژی آموزشی همچنان محدود و مقید به مرزهای فرهنگی است.

در یک جمع‌بندی کلی می‌توان گفت تمرکز اصلی این مطالعه بر روی یافتن بهترین روش ارائه ویدئوهای آموزشی در راستای تسهیل فرایند یادگیری است. بر اساس نتایج به دست آمده، با در نظر گرفتن جایگاه مهم برای مشارکت یادگیرنده و انتظارات فرهنگی، مؤثرترین روش ارائه، روش مدرس و اسلایدهای پاورپوینت است. باید توجه داشت که تفاوت‌های فرهنگی، عنصری تعیین کننده در نتایج یادگیری است و درنتیجه چنین تحقیقاتی نیازمند تمرکز بیشتر در زمینه چگونگی تأثیرگذاری عناصر اجتماعی بر نتایج یادگیری و آموزش ویدئویی در بسترهای فرهنگی متفاوت است.

منبع: شماره 5 مجله سرای دانش

درباره نویسنده

محسن خسروجردی